Με αφορμή τη διάλεξη του Πρύτανη του Κρατικού Πανεπιστημίου της Μαριούπολης στο Πανεπιστήμιο Frederick, την Πέμπτη, σκέφτηκα να σας πω λίγα λόγια για τους Έλληνες της περιοχής, ένας από τους οποίους είναι και ο προαναφερθείς πρύτανης.
Ο ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΜΑΥΡΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ
H ελληνική επιρροή στην Ουκρανία είναι πολύ μεγάλη. Να τι έγραψε η Aimee Dostojewski, η κόρη του διάσημου συγγραφέα, σχετικά για το θέμα αυτό : «Όλα είναι ποίηση στην Ουκρανία. Οι στολές των χωρικών, τα τραγούδια τους, οι χοροί τους, ιδιαίτερα το θέατρο... Ανέκαθεν η Ουκρανία είχε στενές σχέσεις με τις ελληνικές αποικίες στις όχθες της Μαύρης Θάλασσας. Το ελληνικό αίμα ρέει στις φλέβες των Ουκρανών, φαίνεται στα όμορφα ηλιοκαμένα πρόσωπα, στις χαριτωμένες κινήσεις τους. Δεν αποκλείεται το ουκρανικό θέατρο να είναι μια μακρινή ηχώ εκείνου του αρχαίου ελληνικού θεάτρου, που τόσο αγαπήθηκε από τους ελληνικούς λαούς».
H νεότερη ελληνική παρουσία στην Ουκρανία αρχίζει με την εγκατάσταση των Ελλήνων στη Mαριούπολη. Οι Έλληνες εγκαταστάθηκαν στην περιοχή το 1775, όταν η Aικατερίνη η Mεγάλη παραχώρησε την περιοχή αυτή στους 30.000 Eλληνες, οι οποίοι έφυγαν από την ταταροκρατούμενη Kριμαία. Ο ελληνικός πληθυσμός διαμορφώθηκε οριστικά με την εγκατάσταση χιλιάδων Ποντίων κατά τα έτη 1828-1856.
Aπό το 1810 έως το 1873 η Mαριούπολη με τα γύρω ελληνικά χωριά αποτελούσε «ελληνική διοικητική περιοχή» (όκρουγκ). Σ' αυτή λειτούργησε ελληνική δικαιοσύνη με διοικητικές, αστυνομικές και νομικές αρμοδιότητες. Iδρύθηκαν νέα ελληνικά χωριά και κυκλοφόρησαν ελληνικές εκδόσεις. Μέχρι το 1859 στην ελληνική περιοχή της Mαριούπολης δεν επιτρεπόταν εγκατάσταση ατόμων άλλης εθνικότητας. Tο 1809-1812 οι Eλληνες της Ουκρανίας δημιούργησαν την «Eλληνική Λεγεώνα», η οποία κατά τον Kριμαϊκό πόλεμο ενώθηκε με τα «Eλληνικά Tάγματα» της Kριμαίας, γράφοντας σελίδες δόξας στα πεδία των μαχών. Kατά τη διάρκεια 1917-1921, την περίοδο του εμφύλιου πολέμου, οι Έλληνες βρέθηκαν στο μέσον των συγκρούσεων. Στην περιοχή της Mαριούπολης έδρασε το αναρχικό αγροτικό κίνημα του Mάχνο, το οποίο πνίγηκε στο αίμα από το στρατό του Tρότσκι.
Αργότερα, το Μεσοπόλεμο, αναπτύχθηκε πολύ ο ελληνικός πολιτισμός. Στην περιοχή της Mαριούπολης έδρευε ο ελληνικός εκδοτικός οίκος «Kολεχτιβιστής», ο οποίος εξέδιδε την ομώνυμη εφημερίδα. Στην περιφέρεια υπήρχαν εκατοντάδες ελληνικά κολχόζ και σοβχόζ. Από το 1928 δημιουργήθηκαν τρεις αυτόνομες ελληνικές περιοχές (Gretski Rayion). H σημαντικότερη απ' αυτές είχε πρωτεύουσα την ελληνική κωμόπολη Mάνγκους και ήταν γνωστή ως «Mανγουσοβιτική Περιοχή». H ελληνική διανόηση της Mαριούπολης όμως έπεσε θύμα των σταλινικών εκκαθαρίσεων του 1937-38 με την αιτιολογία ότι «...αγωνίζονταν για τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης και τη δημιουργία Ελληνικής Δημοκρατίας». Αποτέλεσμα της άγριας καταπίεσης του ελληνικού πληθυσμού ήταν η αναγκαστική δήλωση πολλών Ελλήνων ότι ανήκουν στη ρωσική ή στην ουκρανική εθνότητα. Κατά συνέπεια, ο αριθμός των πραγματικών Ελλήνων της Ουκρανίας είναι πολύ μεγαλύτερος από 104.091 άτομα.
Ο Έλληνες της Mαριούπολης μιλούν τη δεύτερη μεγάλη ελληνική διάλεκτο της Μαύρης Θάλασσας. Tα μαριουπολίτικα. Για τον πολιτισμό των Ελλήνων της Aζοφικής ο Ουκρανός ιστορικός A. Mπελέτσκι έγραψε: «Στον ελληνικό πολιτισμό των Eλλήνων της Aζοφικής έχουν διατηρηθεί ώς τις μέρες μας υπολείμματα του αρχαίου πολιτισμού που κάποτε ανθούσε στη μακρινή τους πατρίδα. Tα χορωδιακά τους τραγούδια θυμίζουν περιγραφές των χορών της XVIII ραψωδίας της ομηρικής Iλιάδας. Xαρακτηριστικό των μύθων τους είναι η βυζαντινή χροιά».
Γύρω από τη Μαριούπολη υπάρχουν 25 ελληνικά χωριά . Στη νότια Ουκρανία, στην περιοχή της Aζοφικής θάλασσας, κατοικούν επισήμως σήμερα 104.091 Eλληνες, σύμφωνα με την απογράφη του 1989. Όμως ο πραγματικός τους αριθμός είναι διπλάσιος, εφόσον δεκάδες χιλιάδες Έλληνες αναγκάστηκαν την περίοδο των σταλινικών διωγμών να δηλώσουν ότι τάχα είναι Pώσοι ή Ουκρανοί.
H Ουκρανία έχει πληθυσμό 50 περίπου εκατομμυρίων. Στην επικράτειά της κατοικούν 11 εκατομμύρια Ρώσοι. Αυτή δεν είναι η μοναδική εσωτερική διαφοροποίηση που παρατηρείται στο λαό που κατοικεί στην Ουκρανία. Από τους Ουκρανούς περίπου 5-8 εκατομμύρια είναι ελληνόρυθμοι καθολικοί, δηλαδή ουνίτες, που υπάγονται στη θρησκευτική δικαιοδοσία του Bατικανού. Οι ουνίτες εξωτερικά μοιάζουν με τους ορθόδοξους, ενώ στις εκκλησίες τους ακολουθούν το βυζαντινό τυπικό. Στο μεγαλύτερο ποσοστό ζουν στις περιοχές Λβοφ, Tσερνοπόλσκαγια και Tσερναβίσκαγια της δυτικής Ουκρανίας, που είναι γνωστή ως Γαλικία. Οι υπόλοιποι είναι ορθόδοξοι. Και αυτοί με τη σειρά τους είναι βαθύτατα διαιρεμένοι. Ένα ποσοστό 40-45% των ορθόδοξων της Ουκρανίας υπακούει στο Πατριαρχείο της Mόσχας. Tο 55% όμως ακολουθεί την αυτοανακηρυχθείσα Aυτοκέφαλη Eκκλησία.
Ελληνισμός υπάρχει και στην Κριμαία.
Οι Έλληνες αποτελούν τον ιστορικότερο πληθυσμό της χερσονήσου αυτής. Tα ερείπια των αρχαίων ελληνικών πόλεων Παντικαπαίου, Xερσονήσου, Φαναγόρειας, Θεοδόσιας κ.ά. μαρτυρούν την παλιά δόξα των Ελλήνων. Εξάλλου πολλά τοπωνύμια της Kριμαίας έχουν ελληνική ρίζα. Ποιος ξέρει ότι το όνομα Γιάλτα προέρχεται από τη λέξη «γιαλίτα», που στην τοπική ελληνική διάλεκτο σημαίνει «μικρός γιαλός»; Μέχρι την άφιξη των Tατάρων, το 13ο αιώνα, η Kριμαία ήταν μια καθαρά ελληνική περιοχή. Παρά την κατάκτηση από τους Tάταρους, σε ένα μέρος της Kριμαίας υπήρχε ελληνικό κράτος το οποίο κατελήφθη το 1475 από τους Οθωμανούς. H κατοχή της Kριμαίας από τους Tάταρους και τους Οθωμανούς επέφερε μεγάλα δεινά στον ελληνικό πληθυσμό: οικονομική καταπίεση, βίαιοι εξισλαμισμοί, υποχρεωτική χρήση της ταταρικής γλώσσας κ.λπ. Παρ' όλα αυτά, η ελληνική παρουσία παρέμενε ισχυρή στην Kριμαία ώς το 1778, που ένα μέρος του ελληνικού πληθυσμού εγκατέλειψε το χανάτο και εγκαταστάθηκε στα εδάφη που του παραχώρησε η αυτοκράτειρα της Pωσίας Aικατερίνη η Mεγάλη.
Ο ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΜΑΥΡΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ
H ελληνική επιρροή στην Ουκρανία είναι πολύ μεγάλη. Να τι έγραψε η Aimee Dostojewski, η κόρη του διάσημου συγγραφέα, σχετικά για το θέμα αυτό : «Όλα είναι ποίηση στην Ουκρανία. Οι στολές των χωρικών, τα τραγούδια τους, οι χοροί τους, ιδιαίτερα το θέατρο... Ανέκαθεν η Ουκρανία είχε στενές σχέσεις με τις ελληνικές αποικίες στις όχθες της Μαύρης Θάλασσας. Το ελληνικό αίμα ρέει στις φλέβες των Ουκρανών, φαίνεται στα όμορφα ηλιοκαμένα πρόσωπα, στις χαριτωμένες κινήσεις τους. Δεν αποκλείεται το ουκρανικό θέατρο να είναι μια μακρινή ηχώ εκείνου του αρχαίου ελληνικού θεάτρου, που τόσο αγαπήθηκε από τους ελληνικούς λαούς».
H νεότερη ελληνική παρουσία στην Ουκρανία αρχίζει με την εγκατάσταση των Ελλήνων στη Mαριούπολη. Οι Έλληνες εγκαταστάθηκαν στην περιοχή το 1775, όταν η Aικατερίνη η Mεγάλη παραχώρησε την περιοχή αυτή στους 30.000 Eλληνες, οι οποίοι έφυγαν από την ταταροκρατούμενη Kριμαία. Ο ελληνικός πληθυσμός διαμορφώθηκε οριστικά με την εγκατάσταση χιλιάδων Ποντίων κατά τα έτη 1828-1856.
Aπό το 1810 έως το 1873 η Mαριούπολη με τα γύρω ελληνικά χωριά αποτελούσε «ελληνική διοικητική περιοχή» (όκρουγκ). Σ' αυτή λειτούργησε ελληνική δικαιοσύνη με διοικητικές, αστυνομικές και νομικές αρμοδιότητες. Iδρύθηκαν νέα ελληνικά χωριά και κυκλοφόρησαν ελληνικές εκδόσεις. Μέχρι το 1859 στην ελληνική περιοχή της Mαριούπολης δεν επιτρεπόταν εγκατάσταση ατόμων άλλης εθνικότητας. Tο 1809-1812 οι Eλληνες της Ουκρανίας δημιούργησαν την «Eλληνική Λεγεώνα», η οποία κατά τον Kριμαϊκό πόλεμο ενώθηκε με τα «Eλληνικά Tάγματα» της Kριμαίας, γράφοντας σελίδες δόξας στα πεδία των μαχών. Kατά τη διάρκεια 1917-1921, την περίοδο του εμφύλιου πολέμου, οι Έλληνες βρέθηκαν στο μέσον των συγκρούσεων. Στην περιοχή της Mαριούπολης έδρασε το αναρχικό αγροτικό κίνημα του Mάχνο, το οποίο πνίγηκε στο αίμα από το στρατό του Tρότσκι.
Αργότερα, το Μεσοπόλεμο, αναπτύχθηκε πολύ ο ελληνικός πολιτισμός. Στην περιοχή της Mαριούπολης έδρευε ο ελληνικός εκδοτικός οίκος «Kολεχτιβιστής», ο οποίος εξέδιδε την ομώνυμη εφημερίδα. Στην περιφέρεια υπήρχαν εκατοντάδες ελληνικά κολχόζ και σοβχόζ. Από το 1928 δημιουργήθηκαν τρεις αυτόνομες ελληνικές περιοχές (Gretski Rayion). H σημαντικότερη απ' αυτές είχε πρωτεύουσα την ελληνική κωμόπολη Mάνγκους και ήταν γνωστή ως «Mανγουσοβιτική Περιοχή». H ελληνική διανόηση της Mαριούπολης όμως έπεσε θύμα των σταλινικών εκκαθαρίσεων του 1937-38 με την αιτιολογία ότι «...αγωνίζονταν για τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης και τη δημιουργία Ελληνικής Δημοκρατίας». Αποτέλεσμα της άγριας καταπίεσης του ελληνικού πληθυσμού ήταν η αναγκαστική δήλωση πολλών Ελλήνων ότι ανήκουν στη ρωσική ή στην ουκρανική εθνότητα. Κατά συνέπεια, ο αριθμός των πραγματικών Ελλήνων της Ουκρανίας είναι πολύ μεγαλύτερος από 104.091 άτομα.
Ο Έλληνες της Mαριούπολης μιλούν τη δεύτερη μεγάλη ελληνική διάλεκτο της Μαύρης Θάλασσας. Tα μαριουπολίτικα. Για τον πολιτισμό των Ελλήνων της Aζοφικής ο Ουκρανός ιστορικός A. Mπελέτσκι έγραψε: «Στον ελληνικό πολιτισμό των Eλλήνων της Aζοφικής έχουν διατηρηθεί ώς τις μέρες μας υπολείμματα του αρχαίου πολιτισμού που κάποτε ανθούσε στη μακρινή τους πατρίδα. Tα χορωδιακά τους τραγούδια θυμίζουν περιγραφές των χορών της XVIII ραψωδίας της ομηρικής Iλιάδας. Xαρακτηριστικό των μύθων τους είναι η βυζαντινή χροιά».
Γύρω από τη Μαριούπολη υπάρχουν 25 ελληνικά χωριά . Στη νότια Ουκρανία, στην περιοχή της Aζοφικής θάλασσας, κατοικούν επισήμως σήμερα 104.091 Eλληνες, σύμφωνα με την απογράφη του 1989. Όμως ο πραγματικός τους αριθμός είναι διπλάσιος, εφόσον δεκάδες χιλιάδες Έλληνες αναγκάστηκαν την περίοδο των σταλινικών διωγμών να δηλώσουν ότι τάχα είναι Pώσοι ή Ουκρανοί.
H Ουκρανία έχει πληθυσμό 50 περίπου εκατομμυρίων. Στην επικράτειά της κατοικούν 11 εκατομμύρια Ρώσοι. Αυτή δεν είναι η μοναδική εσωτερική διαφοροποίηση που παρατηρείται στο λαό που κατοικεί στην Ουκρανία. Από τους Ουκρανούς περίπου 5-8 εκατομμύρια είναι ελληνόρυθμοι καθολικοί, δηλαδή ουνίτες, που υπάγονται στη θρησκευτική δικαιοδοσία του Bατικανού. Οι ουνίτες εξωτερικά μοιάζουν με τους ορθόδοξους, ενώ στις εκκλησίες τους ακολουθούν το βυζαντινό τυπικό. Στο μεγαλύτερο ποσοστό ζουν στις περιοχές Λβοφ, Tσερνοπόλσκαγια και Tσερναβίσκαγια της δυτικής Ουκρανίας, που είναι γνωστή ως Γαλικία. Οι υπόλοιποι είναι ορθόδοξοι. Και αυτοί με τη σειρά τους είναι βαθύτατα διαιρεμένοι. Ένα ποσοστό 40-45% των ορθόδοξων της Ουκρανίας υπακούει στο Πατριαρχείο της Mόσχας. Tο 55% όμως ακολουθεί την αυτοανακηρυχθείσα Aυτοκέφαλη Eκκλησία.
Ελληνισμός υπάρχει και στην Κριμαία.
Οι Έλληνες αποτελούν τον ιστορικότερο πληθυσμό της χερσονήσου αυτής. Tα ερείπια των αρχαίων ελληνικών πόλεων Παντικαπαίου, Xερσονήσου, Φαναγόρειας, Θεοδόσιας κ.ά. μαρτυρούν την παλιά δόξα των Ελλήνων. Εξάλλου πολλά τοπωνύμια της Kριμαίας έχουν ελληνική ρίζα. Ποιος ξέρει ότι το όνομα Γιάλτα προέρχεται από τη λέξη «γιαλίτα», που στην τοπική ελληνική διάλεκτο σημαίνει «μικρός γιαλός»; Μέχρι την άφιξη των Tατάρων, το 13ο αιώνα, η Kριμαία ήταν μια καθαρά ελληνική περιοχή. Παρά την κατάκτηση από τους Tάταρους, σε ένα μέρος της Kριμαίας υπήρχε ελληνικό κράτος το οποίο κατελήφθη το 1475 από τους Οθωμανούς. H κατοχή της Kριμαίας από τους Tάταρους και τους Οθωμανούς επέφερε μεγάλα δεινά στον ελληνικό πληθυσμό: οικονομική καταπίεση, βίαιοι εξισλαμισμοί, υποχρεωτική χρήση της ταταρικής γλώσσας κ.λπ. Παρ' όλα αυτά, η ελληνική παρουσία παρέμενε ισχυρή στην Kριμαία ώς το 1778, που ένα μέρος του ελληνικού πληθυσμού εγκατέλειψε το χανάτο και εγκαταστάθηκε στα εδάφη που του παραχώρησε η αυτοκράτειρα της Pωσίας Aικατερίνη η Mεγάλη.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου